Birecik, ilçede konuşulan Türkçe ile de önemli konumdadır. Tarihçi İlber Ortaylı Birecik'te konuşulan Türkçe'nin saf Oğuz Türkçesi olduğunu belirtmiştir,

Birecik ağzının öne çıkan özellikleri şunlardır:

• Şimdiki zaman eki olarak "-yor" eki yerine "-y" eki kullanılır.

Örnek: geliyor--> geliy, gidiyor--> gidiy, okuyor --> okuy, yapıyor--> yapıy, vuruyor--> vuruy,

• 1. Çoğul Şahıs eki olarak "-ik,-ık" kullanılır.

Örnek: geliyoruz--> geliyik, gidiyoruz--> gidiyik, okuyoruz --> okuyık, yapıyoruz--> yapıyık, vuruyoruz--> vuruyık

• Bazı kullanımlarda ünlü daralması görülmez.

Örnek: yapmıyorlar mı? --> yapmaylar mı?, gitmiyorlar mı? --> gitmeyler mi?, gelmiyorlar mı? --> gelmeyler mi?

• Bazı sözcüklerin farklı kullanımları vardır.

Sıfat Örnek: yeni --> yengi,

Zamir Örnek: kendileri --> genler, bana --> bene, sana --> sene

• gıcık ve kasıt anlamında kullanılan "karez"

Örnek: "bene karezin mi var?", "karezine yapıysın."

Birecik’e Özgü Deyimler ve Atasözleri

A

Adam içine çıkmak :Sosyal olmak . İçine kapanık kendi halinde insanlara “adam içine çık” denir 
Adam sırasına girmek :Toplumda yeri olmak. 
Adama dönmek :Düzelmek, üstü başı düzenli ve temiz olmak. 
Ağacın kölgesinin gendine olması :Sadece kendine faydası dokunanlar için söylenir. 
Ağırlık altın kal’a, hafiflik başa bela :Ciddilik o kadar kıymetlidir ki kale kadar altınla bile tartılamaz, samimiyetsizlik ve umursamazlık ise kişinin başına dert açar.. 
Ağır daşın yerinde kalması :Kendi alanında saygınlığı olan birinin mevcut durumunu hiçe sayarak başka şeylere heves etmemesi. 
Ağız egmek : İçinden gelmediği halde, menfaati nedeniyle bir başkasına karşı alttan almak. Onun hoşuna giden şeyler söylemek ve onun her söylediğini kabul etmek. 
Ağrımaz başını ağrıya sokmak : Durduk yerde başını belaya sokmak. 
Ağzı çiriş çanağına dönmek : Ağzı kuruyup acılaşmak. 
Ağzı pis : Küfürbaz. 
Ahrezin dilinden sahibi anlar : Bir işin nasıl yapılması gerektiğini, o işin ustası daha iyi bilir. Aile içinde ya da arkadaş çevresinde yakın olanlar birbirlerinin derdini, ne demek istediğini kolayca anlarlar. 
Aklın basmaz : Senin aklın ermez. 
Allah sonlarını getirsin :Yeni evlenenler için “mutlu bir hayat sürsünler” anlamında söylenir. 
Allem etmek kallem etmek : Bir şeyi gerçekleştirmek için her türlü yola başvurmak. 
Altı kalaylı, üstü vayvaylı : Dıştan gösterişli ama içi kof anlamında kullanır. 
Anasına bakıp danasını al : Aile büyüğünün huy ve alışkanlıklarına bakarak, çocukları hakkında karar vermek. 
Anasını eşek kovalasın : Çok uğraştıran ve yoran bir kimse ya da bir iş için bıkkınlık duyulması karşısında verilen tepki. 
Anası sarımsak, babası soğan : Bir kimsenin değersizliği anlatılmak istediğinde denir; kim olduğu belli değil asaletsiz anlamındadır. 
Amel olmak : İshal olmak. 
Araba ayaklamak : Birini araba çarpması. 
Asbabını soymak : Elbiselerini çıkarıp değiştirmek. 
Aşık atmak : Toplumda yeri olan başka birisiyle denk hareket etmeye, ona benzemeye çalışmak. 
Ataş almaya mı geldin? : Nereye gidiyorsun, daha yeni geldin? 
Attan inip eşeğe binmek : Bulunduğu seviyeden daha aşağıya inmek. 
Ayağı daşa değmek : Yapacağı bir işte farkında olmadan zarara uğramak. 
Ayağı yanmış it gibi gezinmek : Devamlı ortada dolaşıp, amaçsızca gezinmek. 

B

Babanın körüne rahmet : Teşekkür sözü. 
Bal alacak çiçeği bilmek : İnsanın menfaatinin nerde olduğunu bilmesi. 
Barut gibi : Çok kızgın ve sinirli. 
Baş belirsiz, meydan ıssız : Karışıklık, meydanın boş bulunması, sahipsizlik. 
Başın göl ayağın sel : Bir insana serbest olduğunun, istediğini yapıp istediği yere gidebileceğinin imalı bir şekilde söylenmesi. 
Başı debeng olmak : Başı çok ağrımak. 
Başımı mıhımı yisin : Birinden bir şey istendiğinde, o şeyin kendisinde olmadığını daha inandırıcı bir şekilde belirtmek için söylediği söz. 
Başını mıhını yisin : Birisinden bir şey istendiğinde, vermediği zaman ona söylenen ya da çok malı mülkü olan ancak etrafına faydası olmayan kişileri küçültücü söz. 
Başına benim kadar taş düşsün :Birisiyle çok uğraşılıp sinirlendirilirse verilen tepkili cevap. 
Baş göz etmek : Evlendirmek. 
Başının mekiri olmak : Birini sık sık rahatsız etmek, başına bela olmak. 
Bedeni dam loğu gibi olmak : Hiçbir şeyi umursamadığından dolayı, yan gelip yatan ve dengesizce şişmanlayan kişiler için söylenir. 
Bedenine dam loğu değmek : İri görünmesine rağmen, elinden iş gelmeyen kimselere söylenir. 
Beden marazı : Hiçbir işe yaramayan tembel insanlar için söylenir. 
Beleş olsun da deve tepiği olsun : Bedavadan gelen her şey hoştur. 
Beli bükülmek : Gerçekleşen beklenmedik bir olay karşısında birinin çaresizlik içinde kalması. 
Bellemeye gitmek : Yeni evlenmiş, doğum yapmış, ev almış, askerden gelmiş vb. birini ziyaret etmek. (Ev belleme , asker belleme,hasta, nefse belleme gibi) 
Beynine girmek : Kafasına sokmak. 
Bir köynek(gömlek) dışarı : Birbirine daha yakın olan kişilerin, bir başkası ile kendileri arasına koydukları mesafeyi ve farklılıklarını belirtmek için o kişi hakkında kullandıkları söz. 
Bir tevir olmak : Değişik ve alışılmadık bir hale düşme, bozulmak.. 
Bir mıhı eksik olmak : Delidolu kişilere denir. Kafasında birkaç çivi eksik manasında. 
Bir gömlek fazla eskitmiş olmak : Daha tecrübeli, daha bilgili olmak. 
Boşa koysan dolmaz, doluya koysan almaz : Bir konuda, çözüm yolu bulunamadığında söylenir. 
Bu nişe bu şerbete hiç uyar mı? : Yapıları ve özellikleri birbirinden çok ayrı iki şeyi birleştirmek olumsuz sonuç doğurabilir. 
Bu abdestle çok namaz kılınır : Bu yapılan işin etkisi uzun süre devam eder. 

C

Cafcafından geçilmemek : Gösterişi seven insanlar için söylenir. 
Camekan çocuğu : Çıtkırıldım ve çok kibar kişiler için söylenir. 
Ciğerini okumak : Aklından geçeni bilmek. 

Ç

Çalma kapıyı Çalarlar kapını : Başkasına kötülük edenin başına aynısı gelir anlamında bir deyim. 
Çeften çıkmış kabuğunu beğenmez : Büyüklerini küçümseyen, arlanan kişiye söylenir. 
Çenen Çekile : Çok konuşan kişiye kızgınlıkla söylenen söz. 
Çenesi düşük : Geveze, boş konuşan kişi. 
Çerçinin çağırdığına değil de eşeğin bağırdığına inanmak: Doğru söyleyen kişilere değil de inanılmaması gereken şeye inanmak.
Çeyizsiz kız anası gibi dolanmak : Amaçsızca , ne yapacağını bilmeden ortalıkta dolaşmak 
Çıranın şulesi dibine vurmaz : Çevresine faydası dokunmaya insanlar için söylenir. 
Çırnaklamak : Birinin yüzünü ya da herhangi bir yerini tırnaklarla yaralamak.
Çiğ yimedimki karnım ağrısın : Bir suçlama karşısında içinin rahat olduğunu belirtmek. 
Çimdik atmak : Birinin vücudunun herhangi bir yerini bir yerini baş ve işaret parmağını birleştirerek sıkmak. 

D

Daldada durmak : Korunmak için gölgeye veya birine sığınmak. 
Dam Loğlamak : Toprak damları “loğ” denen taş silindirle düzlemek. 
Danayı besle anayı Tanımasın : Büyüt yetiştir, sonra vefasız olsun. 
Daş yuvarlanır düzde durur: Yaramaz bir insan bile bir gün olur uslu olur. 
Densizlerin Damı Yıkıla da Altında Kalasan : Lüzumsuz bir söz söyleyen ya da iş yapan kişiye söylenir. 
Delinin eline Degnek vermek : Kötülük yapmak için bahane yaratmak 
Dert Tutmamak : Herhangi birine kötü bir şey olmaz manasında. 
Dilim el legenine tökülsün : Kendisinin söylediği iddia edilen kötü bir sözü söylemediğini belirtmek için verilen yemin. 
Dille düğümlenen dişle açılmaz : Bir sözle yapılan hatanın, başka bir şekilde düzeltilmesinin zor olması. 
Dıbık olmak : Şekerli veya yapışkan bir şeyle elin, üstün başın vs. kirlenmesi. 
Dışı eli içi beni yakar : Dışardan bakıldığında imrenilen bir şeyin aslında hiç de öyle olmadığını belirtmek için söylenen söz.
Dibi görünmeyen tastan su içme : Sonucunun nasıl olacağını bilmediğin işe girişme. 
Dilenci değneğine dönmek : Çok zayıflamak, bir deri bir kemik kalmak. 
Diline kıl dolaşmaz : Güzel konuşan insan. 
Dilin kira mı istiyor : Birinin ağzından zorla laf almaya çalışırken söylenir. 
Dombalak aşmak : Takla atmak. 
Duz ekmek olmak : Samimi ve yakın olmak. 

E

Ekin iti gibi : Herkese yukarıdan bakanlar için söylenir. 
Ekmek Bedirin, Su Hıdırın Yiyin için kudurun : Ekmek elden su gölden deyiminin bir başka şekli. Rahat yaşantı ve beleşe alışan insanlara söylenir. 
El atmak : Bir işe karışmak, bir işe girişmek. 
Eli bayraklı : Kavgacı , her an kavgaya hazır, edepsiz. 
Eli işte gözü oynaşta : Yapılması gereken bir işle uğraşırken aynı anda gereksiz bir şeyle meşgul olunması halinde söylenir.. 
Elin ağzı torba değil ki büzesin : Başkaları senin hakkında dedikodu yapabilir, ne yaparsan yap, bunla başa çıkamazsın. 
El eyisi ev delisi : Herkese yardım ve iyilik yapıp, kendi ailesine karşı hayrı dokunmayan kişilere denir. 
Eli Ağzına Ancak Yetmek : Geçimini zar zor sağlayan kişilere denir. 
Eşek coru : Evlenme çağına gelmiş gencin, ailesiyle yaptığı evlenme sohbeti. 
Eşeğin büyüğü ahırda : Asıl korkulan olayın daha olmadığını belirten deyim. 
Erzi kırık : Utanmaz, arlanmaz ,sıkılmaz. Ancak çoğu zaman yaşlılar küçükleri severken onların sevimliliğini anlatmak için kullanırlar. 
Evim şen oldu : İnsanın başına kötü bir olay, felaket gelince edilen feryat. 
Eyeği batmak : Kaburganın incinerek ağrıması. 
Eli yatmak : Eli bir işe yatkın olmak. 
Elifi elifine : Tam, eksiksiz. 
Elini kolunu bağlamak : Bir kimseyi iş yapamaz duruma getirmek. 
Elini veren kolunu alamaz : Birinin bir kimseden gördüğü yardımdan sonra daha büyüklerini istemesi. (Yüz verip, astar istemek)
Evi gösteren sıvak, gelini gösteren duvak : Dış görünüşe verilen önemi gösteren deyim. 
Elli birinci gecede kelle bişirir : Bir kimsenin vefatının elli birinci gecesi için kelle-paça pişirip dağıtma adeti; zarar görmesine sevinilen bir insan için de söylenir. 

F

Frenk balcanı gibi kızarmak: Çok utanmak, pek sıkılmak. 
Frenk suyu çıkarmak : Domates salçası yapmak. 
Fırıldak çevirmek : Dalavereli işler becermek. 
Fırrıkını Çıkartmak : Bir işi çok karıştırıp abartmak. 

G

Gâvur orucu gibi uzamak : Bir işin gereğinden fazla uzaması. 
Gişioğlunun boğazının boğumlu olması : Belli bir seviyeye çıkmış insanların epeyce düşündükten sonra söz söylemeleri. 
Gişinin dışının pıçak kimi sert, içinin pendir gibi yumuşak olması : Büyüklüğün gereği merhamete layık kimselere merhamet duymaktır. 
Gitti ağalar paşalar, itlere kaldı köşeler : Değerli kimselerin gittiği anlatılır. 
Geçi gibi olmak : İnatçı, burnu büyük. 
Gezen ayağa bok bulaşır : İşi olmadığı halde çok dolaşan, her yere girip çıkan insanların başının derde gireceğini belirten söz. 
Göbeği beraber kesilmiş Olmak : Her işi birlikte yapanlar için söylenir. 
Göbeği çatlamak : Çok çalışmak. 
Gözüne patlama inmek : Önünde olan bir şeyi göremeyecek kadar dalgın olmak... 
Gözü keşermek : Çok aleni bir şeyi görmekte zorlanan insanlara denir. 
Gözünün ağı fazla : Kişilik bozukluğunun nedenini o insanın bakışındaki anormalliğe bağlayan söz. 

H

Ha Hoca Ali, ha Ali Hoca : Bir şeyin şekilce farklı görüldüğü halde aslında aynı olduğu anlatılır. 
Hafif : Ağır başlı olamayan. 
Haftirenk gibi : Karmakarışık. 
Halep iti gibi yan yana söylenir : Aşağılamak için söylenir. 
Hamam yolu etmek : Bire yere çok sık gidip gelmek. 
Hanası hırtış kalmak : Evi ve işyeri virane halde durmak. 
Hanegin uluğu : Saçma sapan söz. 
Hançerken kılıç olmak : Küçükken büyümek, güçlenmek. 
Haspeli aş gibi kızdırıp kızdırıp getirmek : Gereksiz bir sözü insanı bıktıracak şekilde sık sık söylemek. 
Havara daş gibi erimek: Sebepsiz yere aniden iflas etmek. 
Havlayan itin ısırmaz : Çok gürültü çıkarılan hadisede herhangi bir değer yoktur. 
Her aşın kaşığı : Her şeye burnunu sokan. 
Her küfteye bahteniz olmak : Kişinin gerekmediği halde, başkalarının işine karışması. 
Helliki çıkmak : Çok yorulmak dermanı kalmamak. 
Hış olmak : Çok yorulmak, bitkin düşmek. 
Hış yastıktan beter olmak : Çok darbe almak. 
Hık mık etmek : Bir işten kaçmak için bahaneler ileri sürmek ya da sorulan soruya belirsiz cevaplar vermek. 

I

Icığını cıcığını çıkarmak : Didik didik etmek. 
Issız eve it girer gibi : Sessizce, görünmeden. 

İ

İçi gitmek : Sonuç fena olacak diye üzülmek. 
İçi götürmemek : Dayanamamak. 
İdara kimin yanmak : Işığın ya da ateşin zayıf olması. 
İflahı kesilmek : Yorulmaki güç durumda kalmak. 
İki habbe kalmak : Az kaldı. 
İntile olmak : Yenilen bir şeyden dolayı hıçkırırken ağzın kötü koku salgılaması. 
İti an değneği hazırla : Kötü bir insandan bahsederken çıkagelmesi. 
İt damarı tutmak : İnsanlara zararlı yanları kabarmak. 
İskele somunu gibi : İri yarı ve gürbüz insanlar için yapılan bir benzetme. 
İçinden kan gitmek : Belli etmediği halde çok üzülmek. 
İçini kurt yemek : Devamlı bir endişe için de bulunmak. 
İt kıranı kimin : Çok sayıda. 
İtin ağzına kemik atmak : Karşı gelen birini çıkar sağlayarak susturmak. 

K

Kaçmaktan kovalamaya vakti olmamak : Çok önemli işler yapmaktan az önemli işlerde uğraşamamak. 
Kafasına Yatmak : Söylenen sözü makul bulmak, kabul etmek. 
Kanbur kambur üstüne : Aksiliğin arka arkaya gelmesi. 
Kan beynine sıçramak : Çok sinirlenmek. 
Karyere get yanıyanı yere get : Birisine çok kızıldığı zaman söylenen beddua. 
Kel dağa oduna gitmek : Hasan dağına oduna gitmek sözünden kinaye ; olmayacak işe girişmek. 
Kandilin yağı tükenmek : Ömrün sona ermesi. 
Kantara vurmak : İyi hesaplamak. 
Kapıda kalmak : Evde kalmak. 
Kapıyı döğ cevabı al : Şaka yapılan ya da kızdırılan birisinden gerekli cevabı almak. 
Kareçi kızından hatun olmaz, olursa da huyundan vazgeçmez : Huylu huyundan vazgeçmez. 
Karnından söylemek :Uydurmak. 
Kavun karpuz yata yata büyür :Tembel insanları eleştirmek için söylenir.
Kazı Mığarası kimin : Çok soğuk. 
Kendi bohçada, sesi bahçada : Kendisi küçük ama gürültüsü çok anlamında. 
Kaşı gözüne yakın, kendini ondan sakın : Bakışı beğenilmeyen insanlar için denir. 
Keçelaynak havada : Baharın ilk günleri için denir. 
Keçelaynağı havada görmek: Çok gezenler için denir. 
Keçelaynak havada iken : Havalar henüz soğumadan. 
Kendine yedirememek : Kendisine yapılan kötü bir davranışı iyi karşılamamak. 
Kendini dirhem dirhem satmak : Pek nazlı davranmak. 
Kıyıh batırmak : İstemediği işi birine yaptırmak, zorlamak. 
Kırneş gibi ısırmak : Hiç beklenilmeyen anda zarar vermek. 
Kırneş benim nişanlım : Hiç bir şeyin çekinmeye gerek olmadığını belirtmek için kullanılır. 
Kör zimin olum : Yemin sözü. 
Kuddümü basmak : Uğursuz gelmek. 
Kurutmak : Bir şeyi arayıp bulmamak. 
Kurban olduğum zahter, her dağda bitersin : Her işe burnunu sokanlar için söylenir. 
Kuş tağası gibi ev : Küçük ev ( Eski evlerde, odaların köşelerine kuşların yuva yapması için yapılmış bölmeye kuş tağası denir.) 
Kıran gire(geçe), Kıran süpüre : Bir topluluğa edilen beddua. 
Köpeksiz köyde eli deyneksiz gezmek : Alanı boş bulmuş, istediği gibi davranıyor. 
Kör var, gözlü var : Zevksiz, seçmede beceriksiz. 
Kös kös oturmak : İşi gücü olmadan boş boş oturmak. 
Kucağında oturup sakalını yolmak : İyilik yapmak karşılığında kötülük görmek. 
Kukumav gibi düşünüp Durmak : Büyük bir üzüntü içinde olmak. 
Kulağını küçükken kesmek: Ne mal olduğunu eskiden beri bilmek. 
Kulpuna yapışmak : Bir işi yapmanın yolunu bulmak. 
Küller Başına Kona : Birisini ayıplamak için söylenen söz. Bazen “küller başına kona da elene” şeklinde söylenir. Kimi zaman kadınlar tarafından sadece “külleeeer” şeklinde e harfi uzatılarak söylenir. 

L

Lafı ağzında kalmak : Söyleyeceğini bitirmemek. 
Lami cimi yok : “Karşı gelmeye yer yok, kesin” anlamında. 
Le’le’a gibi kızarmak : Çok kızarmak (Lale gibi kızarmak) . 
Lök gibi oturmak : Bir yere çevresini rahatsız ederek kabaca oturanlar için söylenir. 

M

Mabal atmak : Yemin vermek. 
Mabalını almak : Günahını almak. 
Mabalını it alsın : Günahını it alsın. 
Mamaç gibi adam : Düzensiz ve kendisine bakmayan adam. 
Marsıman ayısı gibi : Ebleh ebleh bakınmak. 
Metelik gözüne divan sinisi görünmek : Çok muhtaç durumda olmak. 
Mıkıyat olmak : Göz kulak olmak, sahip çıkmak.
Mıraz Almak : Başka birinin düştüğü kötü duruma içten içe sevinmek 
Misafir seven ataşı bol yakar : Misafir seven kimse hiçbir fedakarlıktan çekinmez. 
Mumlu davetiye beklemek: Fazla nazlanmak, gereksiz yere kendini naza çekmek. 

N

Ne gülerki gülersin, ne ağlarki ağlarsın : Çok durgun insanlar için söylenir. 
Ne ölü görmüş ağlamış ne düğün görmüş oynamış: Yol yordam bilmez; dünyadan habersiz; uyumsuzluğu belirtir. 
Ne yer, ne yedirir, tükürür, murdar eder : Ne kendisi faydalanır, ne başkasının faydalanmasını ister. 
Ne kadar eğilirsen , o kadar sırtına basılması : Ne kadar taviz verilirse, daha fazlasının isteneceği. 

Ö

Öleceğim, sağ yanım yere gelecek : İnandırmak için söylenir. 
Önü kavurga kavuruyor,arkası harman savuruyor : Bir yandan çok sıcak, bir yandan da çok soğuk arasında kalanlar için söylenir. 
Önüne daş koymak : Yapılacak bir işi engellemek. 
Ölüyü kendi haline bırakırsan, tabutu pislik doldurur :Denetim ve teftişin ehemmiyetini anlatmak için denir. 
Ölü görüp ağlamak, düğün görüp oynamak : Her zemine ayak uydurmak, uyumluluk. 

P

Paçasını çekecek hali olmamak : Çok beceriksiz olmak. 
Papaza dönmek : Saçı sakalı birbirine karışmak. 
Para kırmak : Çok para kazanmak. 
Parmağını yaranın üzerine basmak : Bir şeyin gerçek sebebini göstermek. 
Pers olmak : Vücudunun herhangi bir yerine şiddetli darbe alarak sarsılmak. 
Persengini bozmamak : Aldırış bile etmemek. 
Pisige pisliğin ilaç olacak demişler, eşmiş yere gömmüş : Kimseye iyiliği dokunmayan için söylenir. 
Pisigi Mumbardan Bağlamak: İşini sağlama aldığını zannetmek, ama aslında kendini kandırmak. 
Püfke lo püfke : Biraz daha gayret. 

S

Sahipli itin ısırması : Kendisine destek verileceğini bilen kimselerin daha cüretkar olması. 
Sağ elinin verdiğini sol elinin görmemesi : Yapılan bir iyiliğin bilinmemesi anlamında. 
Sekeline (sakalına) gülmek : Menfaat için birisinin yüzüne gülünmesi. 
Sıçan olmadan çuval delmeye kalkmak : Boyundan büyük işlere girişmek. 
Sille vurmak : Tokat atmak. 
Sakalı değirmende ağartmamak : Boş yere ömür sürmemiş olmak, bir çok şeyleri bilmek. 
Seninki can benimki balcan mı? : Sen benden daha mı üstünsün?
Sofunun soğan yiyip kabuğunu bırakması : Kendini olduğundan başka türlü gösteren insanları tasvir için denir. 
Sana kıyıh mı batırdık :Karşıdakine hiçbir zararın verilmediğini anlatmada kullanılır. 
Sınıf olmak : Akşamleyin ustanın çıraklarını serbest bırakması. 
Sipsivri kalmak : Yalnız kalmak. 
Soyhanda silebinde kalsın : Bir tür beddua. Ölesin anlamına gelir. 
Suratı sallık olmak : Asık suratlı olmak. 
Suya balcan düşmeden : Yaz gelmeden, ortalık ısınmadan. 
Suyuna tirit : Baştan savma. 
Suyu başından kesmek : Bir işi başından halletmek. 
Suyuna gitmek : Bir kimseyi gücendirmeyecek şekilde davranmak . 
Südlü sahanı gibi dizilmek: Hiç gerekmediği halde, aşırı şekilde disiplinli davrananlar için denir. 

Ş

Şahtı, şahbaz oldu : Başına gelen bir olaydan sonra daha da kötülemek. 
Şaşı bakmak : Bir hadiseyi birbirine ters şekilde yorumlayıp, ikiyüzlülük göstermek. 
Şamdibeyin çocuğu olmak : Fazla şımarık olup, ona buna emir veren kimse, haddini bilmeyen insan. 
Şeşi beş görmek : Yanlış görmek. 
Şeytanın ard ayağı : Çok zeki ve afacan çocuklar için söylenir. 
Şeytanları başına toplamak: Çok kurnaz olanları anlatmada kullanılır. 
Şıhın kerâmeti kendinden menkul : Büyük işler becerdiğini söyleyen birine inanılmadığını anlatır. 

T

Tahtil fıranc etmek : Altını üstüne getirmek. 
Tas delik sahan delik…….da gitti üstelik : İnsanın çok kötü duruma düştükten sonra bile hala kaybedilmemesi gereken önemli şeylerin olduğunu hatırlatan bir deyim. 
Tavuğuna kışt, itine höşt demek : Çok değersiz bahaneyle geçimsizlik göstermek; münakaşa veya kavga çıkarmak. 
Terezi var tahtı var, herşeyin bir vahtı var : Her şeyin bir zamanı vardır. 

Y

Yaralı barmaga işemez : Menfaati olmayan hiçbir işe girmez. 
Yarımı yemez, bütüne kıymaz : İyi olmayanı beğenmez, iyi olanı da yapamaz. 
Yellahçilik etmek : Yağcılık, yaltakçılık yapmak. 
Yüreğini tüketmek : Çok yorulmak. 
Yüzünü ağartmak : Bir işte başarılı olmak ve buna vesile olan insanın bundan gurur duyması. 
Yüzünü eğmek : Surat asmak. 
Yüzüp yüzüp kuyruğuna gelmek : Uzun süre devam eden bir işi bitirmek; sonuca yaklaşmak. 

Z

Zoppa Çekmek : Dayak atmak. 
Zehir Zıkkım : Çok acı. 
Zubunlanmış : Güzel giyinmiş. 
Zumzuk koymak : Birisine kol ve dirsekle vurmak. 
Zemzemle yıkanmış olmak: Birinin bir başkasından daha iyi olduğunu anlatılmak istendiğinde söylenir. 
Zılgıt çalmak : Bütün Ortadoğu halklarında bulunan bir gelenek, kadınların bazen düğünlerde bazen de ölümlerde ağızlarıyla “li li “ sesi çıkarmaları. 
Zıkkımın kökü : Çiçekleri zehirli , fakat alımlı ağaç gibi “ dışı süs , içi pis “ olanlar için denir.